Zelden is er een jaar geweest waarin gender zo vaak een ‘hot item’ was in de media en in de monden en harten van de doorsnee burger. Het jaar werd ingezet met een hele rist affaires over ongewenste seksuele intimiteiten.
Het begint allemaal met het verhaal van een recente onsmakelijke affaire van een politicus – enfin, recent, plots bleek deze man al z’n hele politieke carrière hele losse handjes te hebben ten opzichte van medewerksters en journalistes – dat werkt als een domino steentje. Het ene verhaal over ongewenste intimiteiten na het andere komt bovendrijven: boemannen in de politiek, in de media… overal waar vrouwen zich in de publieke ruimte wagen, werden en worden ze belaagd en onderworpen aan oneerbare voorstellen, beledigende insinuaties, seksuele chantage, verbaal en seksueel geweld. Vrouw na vrouw getuigt en telkens weer klinkt hetzelfde refrein van spijt dat ze zolang gezwegen hebben.
Parallel aan dit fenomeen, maken we kennis met homobashing. We leren dat homo’s en lesbiennes op straat worden lastig gevallen, beledigd, in elkaar geslagen,… Hand in hand over straat lopen met een verliefde blik in de ogen is voldoende. Hoe meer gevallen de pers halen, hoe ernstiger de verhalen worden. Er zijn ondertussen een paar doden gevallen.
Op facebook en in de straten van Brussel beginnen jonge vrouwen een virtueel netwerk uit te bouwen van getuigenissen over sexual harrasment; een Engelse term die zoveel meer de lading dekt dan ons té brave ‘ongewenste seksuele intimiteiten’, alsof de ongewenstheid ervan het enige verkeerde is aan de verbale agressie waarover zoveel jonge vrouwen verhalen. ‘Hollaback’ geeft deze vrouwen de kans om collectief terug te roepen en zo niet langer meer de eindeloze stroom verbale drek passief en geïsoleerd te moeten ondergaan.
En dan, midden in het komkommerseizoen, staat er een nieuwe heldin op: Sophie Peeters. Deze eindejaarsstudente presenteert een persoonlijke documentaire over de dagelijkse realiteit van sexual harassment in bepaalde Brusselse wijken. Een schot in de roos: niemand blijft onberoerd bij dit moedige document. Al heel snel overstijgt Sophie’s document het lokale niveau. Op internet is het een ware rage. Op internationale nieuwsredacties reageren journalisten verbaasd: mannelijke journalisten zijn verbaasd over de algemene verspreiding van het fenomeen en vrouwelijke journalisten zijn verbaasd over de verbazing van hun mannelijke collega’s. Terwijl we in België nog discussiëren of het nu al dan niet gaat om een beperkte groep slecht-opgevoede jongeren met een bepaalde etnische achtergrond, wijzen de internationale reacties op een andere – wellicht nog pijnlijkere – kant van dit verhaal: sexual harassment is een universeel fenomeen. Anno 2012 worden vrouwen overal ter wereld in de publieke ruimte lastig gevallen; hoe ze zich gedragen, hoe ze zich kleden maakt niet uit. Tot in de virtuele publieke ruimtes van games, worden vrouwen uitgescholden en uitgemaakt.
Homobashing en sexual harassment zijn wat mij betreft twee kanten van dezelfde realiteit. Ongetwijfeld komt het gedrag van de daders voort uit frustratie; iemand die goed in z’n vel zit en zich gewaardeerd en verbonden weet met z’n omgeving, heeft geen nood aan dergelijke wandaden om zich een plaats te verwerven in deze wereld. Het is dus vast en zeker een soort klasse strijd: de publieke ruimte is het toneel van een machtsstrijd waar onze gefrustreerde medemens op negatieve wijze de aandacht opeist. Vrouwen en holebi’s zijn het ideale slachtoffer: holebi’s omdat ze ‘afwijken’ van de norm, vrouwen omdat traditionele waarden en normen dicteren dat ze ‘zwak’ zijn.
Nultolerantie en heropvoeding zegt de ene, wegwerken van discriminatie in het onderwijs en op de arbeidsmarkt zegt de andere. Laat het ons allemaal doen. Laat ons vooral zorgen dat iedereen in deze samenleving echte kansen krijgt en er sowieso bij hoort. En laat ons vooral ook niet langer tolereren wat er in onze straten al zo lang onder al onze ogen gebeurt. Maar laat ons vooral ook onder ogen zien dat we daarmee enkel de symptomen kunnen wegwerken en niet de ziekte: de diepgewortelde ongelijkheid in onze zo vaak geprezen traditionele normen en waarden tussen vrouwen en mannen, holebi’s en hetero’s, witte en gekleurde mensen, validen en gehandicapten, rijken en armen.
Het is tijd voor een nieuw manifest à la Le deuxième sexe van Simone de Beauvoir. Wie schrijft het manifest voor de eerste sekse? Wie durft de uitdaging aan te gaan om te onderkennen dat wat we zien in Sofie’s documentaire onlosmakelijk verbonden is met onze normen en waarden over mannelijkheid? Dat het ideaalbeeld van de succesvolle, sterke man verbonden is met z’n schaduwbeeld: het ontaardde macho gedrag in onze straten? Vrouwen worstelen al meer dan een eeuw met hun tweederangspositie. We hebben veel vooruitgang geboekt, maar fundamenteel zijn mannen nog altijd gedoemd tot de rol van het ‘sterke’ geslacht waardoor ze vrouwen in de rol van het ‘zwakke’ geslacht blijven duwen. Misschien is de tijd eindelijk rijp voor mannen om het juk van hun eersterangs positie af te gooien, om gewoon te mogen zijn en geen ‘echte’ vent meer te moeten zijn.
Ondertussen oogst 2012 aan de lopende band nieuwe genderverhalen: van de Amerikaanse senator die beweert dat je niet zwanger kan worden van een verkrachting tot Vladimir Poetin die via de keiharde aanpak van Pussy Riot de wereld even laat weten wie er echt de broek aan heeft in Rusland. Gender heeft zelden zo hoog op de agenda gestaan, laat ons er goed gebruik van maken!